Ubulondoloshi bwa fipe
Ukulingana na pepala lya Al Jazeera, ilyo amafya ya mu calo ca Iran yalicepeleko, imitengo ya mamotoka ilekonkanyapo ukunina. Ukutungululwa no kwaluka kwa mitengo ya ndalama, ukucefyako ukuleta ifipe ukufuma ku fyalo fimbi, ukucepa kwa fipe no kucetekelamo kwa kukula kwa ndalama, ukushita motoka kwaba ukwabipa nga nshi ku ndupwa sha buntunse. Abekala mushi abengi balileka ukushita amamotoka pa kati ka kucilikila kwa mitengo, apo amaka ya kushita aya ndalama shabo shalicepeleko mupepi na hafu.
Amamotoka ayapya mu cifulo ca kushitishamo nomba ilingi line yashita ukucila pali $10,500, kabili na imisango ya mutengo iyapangwa mu calo yalicila pali ilya nshita. Imitengo yalikulile nga nshi mu myeshi mutanda iyapitapo, na bamo abalonganikwe no kutwala ukufuma ku fyalo fimbi balemona ukukulilako kwa mitengo ukucila pali 150%.
Pa nshita imo ine, ukukulilako kwa mitengo ya motoka takwapilibwile mu mibele isuma iya motoka nelyo imilimo ya pa numa ya kushita mu Iran. Ababomfya ifipe balailishanya pa lwa kukuula ukwabipa, ukubomfya kwa mafuta ayengi no kwafwilisha kwa kuwamya ukwalinga.
Abasambilila ifya makwebo bamona ukuti amafya ya mu cifulo ca kushitishamo ifintu yafuma fye ku kulunduluka kwa mitengo; umushila wa iko uli mu kukanakwata ukucimfyanya kwa nshita itali. Ukukanshiwa kwa fyakushita ukufuma kunse no kucefyako ukucimfyanya kwa mu calo kuleka abashita ukukwata amamotoka ayanono aya kusalapo, lintu abapanga amamotoka mu ncende bakwata ifinono ifya kucincimusha ukuwamya ifipe fyabo ne milimo yabo.
Abapanga amamotoka yabili aya mu Iran, SAIPA na IKCO, bonse babili balikulisha imitengo. Ukubikwa pamo na dola wa ku America uwakosa, ukusobela kwa mu cifulo ca kushitishamo kulangilila ukuti imitengo ya motoka ikatwalilila ukukulilako.
Ulubali lwa kupeela nalo luli mupepi no kucincimushiwa nga nshi. Abakulu ba ku Iran abapanga amamotoka basokolola ukuti ukupeela kwa mamotoka mu calo kwacepeleko na 20%‐30% umwaka pa mwaka pa kati ka March na June uno mwaka. Ici cacitike maka maka pa mulandu wa kuti ubuteko bwacefyako indalama sha ku calo cimbi ku fya kupangapanga, icalengele ukuti ifipe fyonse fibili ne fipe fyonse fibili fishilefuma ku fyalo fimbi. Amamotoka yonse ayapangwa muli uyu mwaka yasontwa fye ukufika kuli 1-1.1 amamilioni, ukucepako sana pa cipimo ca kale ica mamilioni 1.7 ayalembelwe mu 2012.
Nangu cibe fyo, ifishibilo ifisuma fyasangwa: Iran yalifuusha ukulembesha kwa motoka sha kutwala ku fyalo fimbi. Nga ca kuti ukusuminisha ukuleta ifipe ukufuma ku fyalo fimbi kwasuminishiwa, ukucimfya kwa bupolitiki kwafikilishiwa kabili indalama sha ku nse sha ku nse ishabikwa, ukupeelwa kwa mamotoka kuti kwakulilako kabili imitengo ya mamotoka kuti yashintilila panono panono.